Hakkımızda
Ana sayfa
Ürünler
Kariyer
Destek
İletişim
Seminerler
COLORAIO
Color All-in-One
BOSSART
Bird's eye management
WeighTRUE
Traceable weighing
Mühendislik Sanatları Merkezi
- Spektrofotometre ile kromametre arasında ne fark var?
- Renk ölçümü için karanlık oda gerekli mi?
- Tekrarlama kabiliyeti ne demektir?
- Cihaz ve yazılım dışında başka birşeye ihtiyacım olacak mı?
- Mutlaka yazılım almam gerekli mi?
- L, a ve b değerleri neyi ifade ediyor?
- Renk uzayı ne demek?
    ve daha nice sorunun cevabı...
Renk terimleri sözlüğü:
Kolorimetre, kromametre ve spektrofotometre arasındaki fark nedir?
İnsan duyu organları doğadaki herşeyi duymaya, hissetmeye veya algılamaya müsait değildir. Örneğin kulağımız 20 hertz'den daha az frekanstaki sesleri (kalın sesler) ve 20000 hertz'den daha yüksel frekanstaki sesleri (tiz sesler) duymaz. İşte, gözümüz de kaynaktan belirli frekansta yayınlanan radyasyonu algıyabilir, görelebilir.  Bu aralık, 400nm-700nm'dir. Bu bölgeye görünür bölge denir. Renk ölçüm cihazları bu bölgeyi ölçmekle görevli cihazlardır. Bir kere öncelikle bilmelisiniz ki, kolorimetre ve kromametre aynı cihaz türünün farklı isimlendirilmiş halidir. Yani bazıları kromametre derken, bazıları kolorimetre olarak söylemektedir. Kolorimetreler bu bölgenin tamamını ölçebilecek bir algılayıcı ile donatılmışlardır. Spektrofotometreler ise, bu bölgenin parçalarını ayrı ayrı algılayabilecek bir çok algılayıcı ile donatılmışlardır. Bu durum kolorimetreleri daha az hassas yapan bir durum değildir. Aradaki farkın önemi kullanım amacına göre anlam kazanır. Eğer iki renk arasındaki farkın genel olarak sebebini bilmek (ör. kırmızı az/çok, sarı az/çok, mavi az/çok, açık/koyu gibi) sizin için yeterli ise, hassas bir kromametre yeterlidir. Ancak, eğer hangi kırmızının, mavinin, sarının ne kadar eksik/fazla olduğu önemli ise spektrofotometre gereklidir. Bu sebeple, spektrofotometreler genelde reçete/formulasyon hesaplayan yazılımlar için kullanılır. Ancak firmamızın, rakiplerimizde henüz örneği olmayan ve kolorimetreler için hazırlanmış reçete/formulasyon yazılımları da (bkz. Genel katalog - COLORAIO cSMART yazılımı) mevcuttur.
dE (deltaE) nedir?
Günlük hayatta karşılaştığımız muhtelif büyüklükleri belirli birimlerle ifade ederiz ve bu birimler standarttır. Örneğin mesafeleri km, m, cm gibi birimlerle, ağırlığı kg, g, ton gibi birimlerle ifade ederiz. Renk fiziğinde ise, ölçülen bir renge ait değerler L, a, b adı verilen 3 adet birimle ifade edilir. Delta E ifadesi ise, ölçülen iki farklı renge ait L, a ve b değerleri arasındaki farkın özel bir yöntemle hesaplanıp tek bir sayıya indirgenmesi ile elde edilen bir fark değeridir ve formülü                                                                 aşağıdaki gibidir:                                 .



dE=0 demek, birbirinin tıpa tıp eşi iki renk demektir ve dünyada böyle iki renk yoktur. Genellikle dE değeri belli bir değerin altında ise, o iki renk arasındaki fark kabul edilebilir demektir. Bir başka değişle bu iki renk (örneğin müşterinin istediği renk numunesi ile kendi denemeniz arasındaki fark) arasındaki fark gözün algılayamayacağı kadar az demektir. Bu fark değerinin kaç olduğuna ilişkin standardlarda yazılı bir değer yoktur. Ancak, dE=1 eşik değeri genel kullanıma uygun bir değerdir. Bununla birlikte daha küçük (örneğin dE=0.7) ve daha büyük değerlerle çalışan (dE=1.5) işletmeler de olduğu bilinmektedir. Bu konuda karar işletmenin kendisindedir ve renk tutturma kabiliyetine olan güvenini gösterir.
Değişik marka cihazlar arasından nasıl bir seçim yapmalıyım?
İlk olarak, yukarıdaki "Kolorimetre ile spektrofotometreler arasındaki fark nedir?" sorusunun cevap kısmını okuyarak, kendinize kolorimetre mi yoksa spektrofotometremi gerektiğine karar verin. Daha sonra, aynı tür cihazların kataloglarında yer alan "Tekrarlama kabiliyeti (ing. Repeatability) değerine bakın. Bu değer, o cihazın aynı rengi iki defa ardarda ölçtüğünde verdiği fark yani hata değeridir. Bu değer ne kadar düşük ise o cihaz o kadar sabit ölçüm alabiliyor demektir. İdeal olan bu değerin sıfır olmasıdır ama henüz böyle bir cihaz üretilememiştir. Bunun dışında, cihazın ileride ihtiyacınız olabilecek genişleme aksesuarlarına sahip olup olmadığına (toz malzeme ölçümü, sıvı malzeme ölçümü) bakmalısınız. Daha sonra, cihazın bilgisayar bağlantısı özelliği olup olmadığına bakmak gerekir. Bilgisayar bağlantısı sayesinde, cihazın standart özelliklerine yeni kabiliyetler eklemek mümkün olacaktır. Bu sebeple cihaz için hazırlanmış farklı amaçlara yönelik yazılımların da çokluğu önemlidir. Bunların dışında farklı ışık kaynakları, farlı renk uzayları, muhtelif indisler vb gibi ilave özellikler cihaz seçiminde önem arz eden kriterlerdir. 
Renk uzayı ne demek?
İki renk arasındaki farkın dE denilen bir birimle ölçüldüğünü yukarıda anlatmıştık ve iki renge ait L, a ve b değerlerinden hesaplandığını söylemiştik. İşte, bu L, a ve b değerlerinin hesaplanmasında kullanılan farklı metodlar vardır. Tıpkı, kilometre yerine mil, kilogram yerine ons kullanmak gibi. Bu farklı metodlara "renk uzayı" denir. Bunlardan en bilinenleri CIELab, CMC(1:1), CMC(2:1) ve CIE2000dir.

Matematik konularına meraklı olanlar için şu şekilde ifade edebiliriz. Ortaokulda öğrendiğimiz XY koordinat sistemini düşünelim. Bu koordinat sistemi üzerindeki bir noktanın koordinatlarını iki farklı metodla belirtebiliriz. Bunlardan bir tanesi noktanın X ve Y koordinat değerlerini kullanan notasyondur. Buna kartezyen notasyon denir. Diğeri ise noktanın orijin noktasına (x=0, y=0) olan mesafesi ve bu nokta ile orijini birleştiren doğru parçasının x ekseni ile yaptığı açıyı esas alan notasyondur. Bu notasyona "Polar Gösterim" adı verilir.
Işık kaynağ/türü ne demek ve kodların anlamı nedir?
Gerek cihazların ve gerekse yazılımların kataloglarında, ışık kaynağı başlığı altında bir çok harf (A, C, D65, CWF gibi) görülmektedir. Bunlar o cihazın veya yazılımın ölçülen renk için hangi ışık kaynakları altında L, a , b ve ?E hesaplayabildiğini gösterir. Bu ifadeler uluslararası standartlara göre isimlendirilmişlerdir. Örneğin D65 gün ışığı, TL84 floresan beyaz ışık, A ise sarı ampul ışığını temsil eder. Bu ışık kaynaklarına ait genel tablo aşağıdaki gibidir.
IŞIK TÜRÜ ADI AÇIKLAMA
A
veya
Incandencent A
(Akkor flamanlı tungsten - 2856K). Ev veya mağaza aydınlatmasını temsil eder. sarı vitrin ışııdır. Metameri testleri için tercih edilebilir.
C Akkor flamanlı halojen gün ışığı (6775K). CIE ortalama gün ışığı olarak da bilinir. Metameri testleri için tercih edilebilir.
CWF Beyaz (Cool white) floresan (4150K). “F2” ismi ile de bilinir. Ev veya mağaza aydınlatmasını temsil eder.
D50 Kuzey yarımküre gün ışığı (5000K). Metameri ve genel renk değerlendirmesi için tercih edilebilir.
D65 Ortalama kuzey yarımküre gün ışığı (6500K). Metameri ve genel renk değerlendirmesi içindir. Avrupa ve Japon standardı.
D75 Kuzey yarımküre gün ışığı (7500K). Metameri ve genel renk değerlendirmesi için tercih edilebilir.
U30 Ultralume30 (3000K). F12 veya TL83 benzeridir. Sears mağazalarının kullandığı floresan aydınlatmaya ait ışık kaynağıdır.
TL83 Philips TL83 (3000K). U30ve F12’ye benzer. Genel Avrupa ve pasifik kıyılarında geçerli floresan aydınlatma standardıdır.
TL84 Philips TL84 (4100K). F11’e benzer. Genel Avrupa ve pasific kıyılarında geçerli floresan aydınlatma standardıdır.
F2 Geniş bant floresan (4150K). “CWF” benzeridir. Metameri testleri için tercih edilebilir. Amerikan ev ve mağaza aydınlatması.
F7 Geniş bant floresan (6500K). D65 benzeridir. Metameri testleri için tercih edilebilir. Amerika floresan aydınlatmasını temsil eder.
F11 Philips TL84 (4000K). Ultralume40 benzeridir. Amerikan dar bant floresan aydınlatmasını temsil eder. Metameri testleri içindir
NBF11 Dar bant floresan. Amerikan dar bant floresan aydnlatmasını temsil eder. Metameri testleri için tercih edilebilir.
L,a,b değerleri neyi ifade ediyor?
Birbirinin zıttı yada tamamlayıcısı (ing. complementary) kabul edilen renklerin, 3 boyutlu bir koordinat sisteminde gösterilmesi esasına dayalı bir sistemdir. Buradaki 3 boyutlu koordinat sisteminde eksenlerin adları alıştığımız x, y ve z yerine L, a ve b olarak isimlendirilmişlerdir ve her biri ayrı anlama sahiptir. L değeri 0-100 arasında değişir ve rengin açıklık/koyuluk katsayısını belirler. a değeri ise rengin kırmızılık/yeşillik katsayısıdır. Pozitif değerler kırmızıyı, negatif değerler yeşili ifade eder. b değeri ise, mavilik/sarılık katsayısıdır ve pozitif değerler sarıyı, negatif değerler maviyi işaret eder. Bu koordinat sistemini simgeleyen basit bir grafiksel gösterim sol tarafta gösterilmiştir.
Renk ölçümü için karanlık oda gerekli mi?
Hayır gerekmez. Gerek spektrofotometreler ve gerekse kromametreler ölçüm için kendi içlerinde bulunan ışık kaynaklarını kullanırlar ve dış ortamın ışığından etkilenmeyecek şekilde tasarlanmışlardır. Bu sebeple ölçümün hangi ortamda (laboratuarda, karanlıkta, açık alanda vs) yapıldığının önemi yoktur. Zaten, renk ölçüm cihazlarının en önemli avantajlarından birisi de budur. İnsan gözünün renk algılaması, bulunduğu ortamdaki ışık miktarına ve türüne (flouresan, güneş, spot vs) göre  değişiklik gösterir bu sebeple de tekrarlama kabilyeti açısından pek sağlıklı değildir. Bu durum, ürün tesliminde kullanıcı ile müşterisi arasındaki en büyük sorundur. Renk ölçüm cihazları her ortamda sabit ölçümler yapabildiğinden tarafsız birer hakem kabul edilirler.
Tekrarlama kabiliyeti nedir ve neden önemlidir?
Tekrarlama kabiliyeti kavramını gerek cihazın ve gerekse laboratuvarın yaptığı işin kalitesini belirleyen bir kavram olarak düşünebilirsiniz.  Bu kavramı,  bir renk ölçüm cihazı için kullanıyorsak, bu takdirde bu cihazın aynı rengi aynı noktadan iki kere ölçüğünüzde iki değer arasında ne kadar fark olacağından bahsediyoruz demektir. Tabii ki ideal olan bu farkın sıfır olmasıdır. Ancak en pahalı cihazlarda bile bu fark sıfır olamamaktadır. Ortaya çıkan bu farkın ise kullanıcıları ürkütmemesi gerekiyor çünkü söz konusu ölçümler arası fark, insan gözünün ayrt etme sınırlarının çok çok altında olan bir farktır ve bu sebeple problem olmaktan çok uzaktır.

Eğer bu kavramı laboratuvar için kullanıyorsak, bu takdirde bahsedilen şey, aynı formülle iki farklı zamanda renk yaptığınızda ortaya çıkan farktır. Doğal olarak, aynı fomülle farklı zamanlarda yapılan iki rengin tıpa tıp aynı olması beklenir ancak gerçek yaşamda bunun böyle olmamasına yol açan çok sayıda etmen vardır. Bunlardan ilk akla gelenler, tartım hataları, farklı kaynaklardan temin edilen boyarmaddeler, karışım hazırlama teknikleri, ısıtma/soğutma/kurutma proseslerindeki farklılıklar, karıştırma/çalkalama hataları, farklı kaynaklardan temin edilen kimyasallar (enzimler, bağlayıcılar vs), örtücülükle ilgili sorunlar olarak sayılabilir.
Sorularınız için artoksi@artoksi.com adresine yazabilirsiniz.